مناسبت ، صحبت داشتم از سبب انكسار شعاع و افزايش طول روز و از اختلاف زمانى يك ساعت يا كم‌وبيش ما بين دو دستگاه ساعت صحيح و دقيق معتبر كه در روز نوروز كه دوازده ساعت است ، وقت ظهر و غروب كوك شود و ابتدا شش ساعت تفاوت دارند و در روز اوّل سرطان مىرسد مثلا به هفت ساعت اختلاف . جوابى گفته نشد . نوّاب معتمد الدّوله شخص با كمالى است و سال‌ها نزد حقير و برادرم ، مرحوم منجّم باشى ، تحصيل رياضى كرده و هميشه صحبت مجلسىاش از مطالب علمى است . از حقير سؤال نمودند قاعدهء كشيدن نقشهء ايالات كوچك و بزرگ مثل آذربايجان و فارس تا به بزرگى ايران و قانون كشيدن خطوط محدّب و مشبّك طول و عرض آن نقشه‌ها را كه به فرنگى كانوا گويند و با بيرنگ 77 نقشه « 1 » و مشبّك ، حقير شرحى در اين باب نوشت و مجلس مفصّلى براى ايشان بيان نمود و مجسّم كرد به طورى كه اقرار به فهم مطلب نمودند و مستغنى شدند . قريب سى سال قبل كتابى در اين فن ، به فرمايش مرحوم اعتضاد السّلطنه ، نوشته‌ام موسوم به كتاب كافى در قاعدهء ترسيم نقشه‌هاى تپگرافى . نوّاب معتمد الدّوله خواهش نمودند كه آن كتاب را نسخه‌اى جهت ايشان بفرستم ، به عهده گرفتم و مىفرستم . صبح سوم رمضان سوار شده ، رفتيم به باغ رشك بهشت . چون هوا ابر و نمناك بود و ترشّح داشت و باغ وسيع و با صفا بود . حقيقت رشك بهشت مىنمود . سابق خالصه بوده ، حالا ملك لشكر نويس‌باشى است پسر ميرزا نعيم . شيراز شهر خوبى است ، خاصّه در بهار خوش هوا است و پرآب و باغ‌هاى زياد در اطراف و تفرّجگاه‌هاى خوب دارد و تمام جلگه سبز و خرّم و ارزانى است . نان ، يك من : سيصد دينار ؛ زغال ، خروارى : يك تومان ؛ هيزم : 101 دينار ؛ كاه : دو قران و هكذا ساير . سابق هم اين فقره « 2 » اشاره شد كه مخابرات تلگرافى ما بين بوشهر و شيراز را در برازجان ارشك ، تلگرافچى انگليسىها ، مىگيرد و چون سيم يكى است ، مال كمپانى انگليس ، وقت مخابره سيم را متّصل مىكند به دستگاه خودش . هم انگليسى مىداند ، هم فارسى . تمام مطالب صريح و رمز دولتى و غيرهء ايرانى را قبل از وصول به محلّ مىگيرد و مىرساند به قونسل‌هاى انگليس در بوشهر و بصره و غيره . اولياى دولت بايد علاجى براى اين كار بكنند . فقرهء ديگر : دستگاه‌هاى تلگراف در شيراز و بوشهر و غيره كهنه و مغشوش شده ، بايد عوض كرد و بعضى را متعدّد نمود . همه‌جا منحصر به يك دستگاه است و اين‌طور پيش نمىرود .

--> ( 1 ) . شايد در اصل « و » قبل از « نقشه » بوده است . ( 2 ) . موضوع ، مطلب